Masz 60 lat, cukrzycę albo przewlekłą chorobę nerek i zastanawiasz się, czy szczepienie przeciw RSV rzeczywiście jest potrzebne? W większości takich sytuacji warto omówić jedną dawkę z lekarzem, choć o terminie, odpłatności i wyborze preparatu decydują wiek, ciąża oraz ryzyko ciężkiego przebiegu. U kobiet w ciąży cel jest inny: przeciwciała mają przejść przez łożysko i osłonić niemowlę w pierwszych miesiącach życia.

Ochrona przeciw RSV zależy od tego, kogo chcemy zabezpieczyć
- Dorośli otrzymują szczepionkę, która zmniejsza ryzyko choroby dolnych dróg oddechowych.
- Kobieta w ciąży szczepi siebie, ale głównym beneficjentem jest dziecko w pierwszych miesiącach życia.
- Niemowlę może otrzymać przeciwciało monoklonalne, czyli gotową ochronę bierną, a nie klasyczną szczepionkę.
- Cukrzyca i choroba nerek zwiększają potrzebę indywidualnej kwalifikacji, zwłaszcza przed sezonem infekcyjnym.
Po 2027 roku rekomendacja obejmuje wszystkich dorosłych od 50. roku życia
Granica rekomendacji właśnie się poszerzyła. W opublikowanym Programie Szczepień Ochronnych na 2027 rok szczepienie przeciw RSV zaleca się wszystkim osobom od ukończenia 50. roku życia, niezależnie od dodatkowych czynników ryzyka. Osoby dorosłe od 18. roku życia z podwyższonym ryzykiem ciężkiego przebiegu również znajdują się w grupie zalecanej.
To nadal szczepienie zalecane, a nie obowiązkowe. W przypadku młodszej osoby z cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek, niewydolnością serca, POChP, astmą lub obniżoną odpornością decyzja nie powinna opierać się wyłącznie na metryce. Uważam, że przy chorobie nerek lub cukrzycy próg do rozmowy o ochronie przeciw RSV powinien być niski, ponieważ infekcja może pogorszyć kontrolę choroby przewlekłej i zakończyć się hospitalizacją.
Dane dotyczące skuteczności nie odnoszą się do każdego kataru. W badaniu AReSVi-006, obejmującym około 25 tysięcy dorosłych, szczepionka Arexvy zmniejszała ryzyko zakażenia dolnych dróg oddechowych wywołanego przez RSV o 82,6% u osób w wieku 60 lat i starszych. W Polsce w sezonie 2025/2026 zaszczepiło się jednak tylko 6,9% osób w wieku co najmniej 65 lat, więc wiele osób nadal trafia do decyzji dopiero wtedy, gdy sezon infekcyjny już trwa. Dane i omówienie badań publikuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH.
Jedna dawka chroni dorosłego, a niemowlę otrzymuje inną formę ochrony
W Polsce dostępne są dwa preparaty dla dorosłych: Abrysvo i Arexvy. Oba podaje się domięśniowo w schemacie jednodawkowym. Abrysvo ma dodatkowe zastosowanie w ciąży, ponieważ został przeznaczony także do biernej ochrony dziecka przed chorobą dolnych dróg oddechowych od urodzenia do 6. miesiąca życia.
U niemowlęcia nie stosuje się tej samej szczepionki co u seniora. W profilaktyce dzieci wykorzystuje się przeciwciało monoklonalne, czyli gotową cząsteczkę ochronną, która nie wymaga wcześniejszego treningu układu odpornościowego. Preparat Beyfortus zawiera nirsewimab i może być podany noworodkowi od urodzenia w sezonie RSV albo przed sezonem dziecku urodzonemu wcześniej.
Zgodnie z informacją Europejskiej Agencji Leków dotyczącą preparatu Beyfortus, w pierwszym sezonie RSV dawka wynosi 50 mg u niemowlęcia o masie poniżej 5 kg albo 100 mg przy masie co najmniej 5 kg. Dzieci szczególnie narażone na ciężki przebieg w drugim sezonie mogą otrzymać 200 mg w dwóch wstrzyknięciach. Ostateczną kwalifikację i dawkę ustala lekarz na podstawie wieku, masy ciała i stanu zdrowia.
To rozróżnienie jest praktyczne. Szczepionka matki i przeciwciało dla niemowlęcia nie są tym samym rozwiązaniem, dlatego w przypadku wcześniactwa, choroby serca, przewlekłej choroby płuc albo innego obciążenia dziecka decyzję trzeba omówić z neonatologiem lub pediatrą.
Termin w ciąży ma wąskie okno, u dorosłych liczy się sezon
U osoby dorosłej szczepienie można wykonać także poza sezonem, ale najlepszy moment przypada przed okresem większej aktywności RSV, który w Polsce zwykle trwa od jesieni do wiosny. Odkładanie wizyty do czasu pierwszych zachorowań nie przekreśla korzyści, lecz skraca czas na wytworzenie odpowiedzi immunologicznej.
W ciąży termin jest bardziej precyzyjny. Szczepionkę Abrysvo podaje się od 24. do 36. tygodnia ciąży, a za optymalny uznaje się okres od 32. do 36. tygodnia. Chodzi o to, aby organizm matki zdążył wytworzyć przeciwciała i przekazać je przez łożysko przed porodem.
Informacja o produkcie Abrysvo opublikowana przez Europejską Agencję Leków wskazuje na pojedynczą dawkę 0,5 ml. W dostępnych danych dotyczących ponad 4000 ciąż nie stwierdzono sygnału wskazującego na działanie teratogenne ani toksyczność dla płodu lub noworodka, choć żadna szczepionka nie daje gwarancji pełnej ochrony.
W tym samym okresie często planuje się również szczepienie przeciw krztuścowi. Polski program zaleca zachowanie dwóch tygodni odstępu między szczepionką przeciw RSV a szczepionką przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi. W indywidualnych sytuacjach lekarz może zdecydować o podaniu ich podczas jednej wizyty, ale wtedy preparaty podaje się w różne miejsca.
Refundacja nie pokrywa się z samym zaleceniem
Najczęstsze nieporozumienie polega na utożsamianiu rekomendacji z bezpłatnością. Od 1 października 2026 roku zakres refundacji obejmuje wybrane grupy, a nie każdą osobę, której szczepienie zaleca kalendarz. Tabela pokazuje, co oznacza dana sytuacja i jaki powinien być następny krok.
| Sytuacja | Co to oznacza | Co zrobić |
|---|---|---|
| Ciąża | Abrysvo jest objęty refundacją 100%; potrzebna jest recepta z kodem „C”. | Ustalić termin między 24. a 36. tygodniem ciąży, najlepiej w okresie 32.-36. tygodnia. |
| Wiek 65 lat lub więcej | Abrysvo i Arexvy są bezpłatne w ramach refundacji 100%; potrzebna jest recepta z kodem „S”. | Poprosić o kwalifikację i receptę, a następnie zrealizować szczepienie w punkcie, który podaje dany preparat. |
| Wiek 60-64 lata | Oba preparaty są objęte refundacją apteczną na poziomie 50%. Dla Abrysvo podawana dopłata pacjenta wynosi 408,86 zł. | Sprawdzić dostępność preparatu i całkowity koszt realizacji przed wykupieniem recepty. |
| Wiek 50-59 lat bez dodatkowych obciążeń | Od 2027 roku szczepienie jest zalecane, ale samo zalecenie nie oznacza automatycznie refundacji. | Omówić zasadność i odpłatność z lekarzem lub farmaceutą przed wystawieniem recepty. |
| Osoba od 18. roku życia z podwyższonym ryzykiem | Zalecenie może wynikać z choroby przewlekłej albo zaburzeń odporności, lecz zasady refundacji trzeba sprawdzić osobno. | Przygotować listę chorób i stosowanych leków do kwalifikacji. |
W praktyce recepta z właściwym kodem jest równie istotna jak sam wiek. Gdybym wybierała ochronę dla osoby 65+, postawiłabym na preparat dostępny od ręki w ramach refundacji, zamiast odkładać szczepienie w poszukiwaniu rzekomo lepszej marki, ponieważ oba produkty służą temu samemu celowi klinicznemu.
Gorączka odracza wizytę, zwykły katar zwykle nie
Przeziębienie często staje się powodem niepotrzebnego przesuwania szczepienia. W przypadku Abrysvo łagodna infekcja, taka jak katar, sama w sobie nie musi oznaczać odroczenia, natomiast przy ostrej chorobie przebiegającej z gorączką szczepienie powinno zostać przełożone do czasu poprawy.
- Gorączka lub ostra infekcja: termin trzeba przełożyć i zgłosić aktualny stan podczas kwalifikacji.
- Lekki katar bez gorączki: nie musi wykluczać szczepienia, ale ostateczną decyzję podejmuje osoba kwalifikująca.
- Małopłytkowość lub zaburzenia krzepnięcia: trzeba poinformować o nich przed iniekcją, ponieważ po podaniu domięśniowym może pojawić się krwawienie lub większy siniak.
- Immunosupresja: szczepionka może wywołać słabszą odpowiedź immunologiczną, dlatego termin i oczekiwany efekt omawia się indywidualnie.
- Wcześniejsza ciężka reakcja alergiczna na składnik preparatu: wymaga szczególnej oceny i może stanowić przeciwwskazanie.
Po szczepieniu najczęściej pojawia się ból w miejscu wkłucia, zmęczenie, ból mięśni, ból głowy albo ból stawów. Zwykle są to reakcje łagodne lub umiarkowane i przemijające, ale nasilone objawy, duszność, obrzęk twarzy albo uogólniona reakcja alergiczna wymagają pilnego kontaktu z pomocą medyczną.
Dobra decyzja zaczyna się od właściwego adresata szczepienia
W przypadku osoby starszej z cukrzycą lub przewlekłą chorobą nerek pytanie brzmi zwykle: „czy szczepić się?”, choć praktyczniej zacząć od oceny ryzyka ciężkiego przebiegu i dostępnej refundacji. U kobiety w ciąży najważniejszy jest tydzień ciąży, przewidywany termin porodu i odstęp od szczepienia przeciw krztuścowi. Przy niemowlęciu decyzja dotyczy natomiast przeciwciała monoklonalnego, masy ciała i sezonu RSV.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania kwalifikacyjnego ani porady lekarza, farmaceuty lub położnej. Przed podjęciem decyzji podaj osobie kwalifikującej wiek, tydzień ciąży, choroby przewlekłe, zaburzenia odporności, przyjmowane leki oraz wcześniejsze reakcje po szczepieniach.